7 mitów o depresji, którym nie należy ulegać

Depresja to jedno z najczęściej występujących, lecz niewłaściwie postrzeganych zaburzeń psychicznych. Narosło wokół niej wiele mitów, które utrudniają rozpoznanie choroby i skuteczne szukanie pomocy. W które z nich wciąż zbyt łatwo wierzymy?

Depresja – choroba naszych czasów

Współcześnie depresja coraz częściej opisywana jest jako choroba cywilizacyjna – której częstotliwość wzrosła wraz z rozwojem nowoczesnych społeczeństw. W literaturze medycznej i socjologicznej podkreśla się, że jej rozwojowi – obok uwarunkowań biologicznych i genetycznych – mogą sprzyjać takie zjawiska, jak szybkie tempo życia, presja zawodowa, urbanizacja, zmiany w relacjach społecznych oraz czynniki kulturowe i środowiskowe.

Skala tego zjawiska znajduje odzwierciedlenie w danych epidemiologicznych – depresja dotyka setek milionów ludzi na całym świecie. Według wcześniejszych raportów szacowano tę liczbę na ok. 280 milionów osób, jednak nowsze dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wskazują, że może ona przekraczać 300 milionów.

Niezależnie od przyjętych szacunków depresja jest wymieniana wśród najczęstszych powodów utraty zdrowia. Psycholog Martin Seligman nazwał  ją przeziębieniem psychopatologii – wskazując w ten sposób, że jest przytłaczająco powszechna. Z kolei Robert M. Sapolsky zwraca uwagę na istotne szacunki – od 5% do 20% z nas zapadnie na obezwładniającą, dużą depresję (najpoważniejsza postać zaburzeń depresyjnych) w którymś momencie życia, co spowoduje hospitalizację lub przyjmowanie leków bądź wyłączenie nas z normalnego funkcjonowania na dłuższy czas.

Czym jest depresja?

Depresja nie jest chwilowym smutkiem czy oznaką słabości. Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) jest to zaburzenie psychiczne charakteryzujące się przewlekłym obniżeniem nastroju, utratą zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności, obniżonym poziomem energii, a także trudnościami z koncentracją, zaburzeniami snu, poczuciem obniżenia własnej wartości i dolegliwościami somatycznymi. Aby można było mówić o depresji, symptomy muszą utrzymywać się przez określony czas i w istotny sposób wpływać na codzienne funkcjonowanie – zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym.

Depresja ma złożone i wieloczynnikowe przyczyny, obejmujące doświadczenia życiowe i uwarunkowania biologiczne. Jej rozwojowi mogą sprzyjać trudne wydarzenia (często sięgające dzieciństwa), takie jak trauma, strata bliskiej osoby czy przewlekły stres, jak też utrwalone negatywne schematy myślenia. Istotną rolę odgrywa również indywidualna podatność, w tym czynniki genetyczne, które w połączeniu z niekorzystnym środowiskiem zwiększają ryzyko zachorowania. Depresji sprzyjają choroby przewlekłe, uzależnienia oraz zaburzenia funkcjonowania mózgu i gospodarki neurochemicznej, odpowiedzialnej za reakcję na stres.

Dlaczego wokół depresji narosło tak wiele mitów?

Złożoność przyczyn depresji, a także jej różnorodne objawy sprawiają, że choroba ta bywa trudna do jednoznacznego rozpoznania przez osoby, które jej doświadczają, oraz przez najbliższe otoczenie. W konsekwencji wokół depresji narosło wiele mitów i stereotypów, które zniekształcają jej obraz. To z kolei często prowadzi do bagatelizowania problemu i odkładania decyzji o sięgnięciu po pomoc specjalisty. Takie przekonania, jak „depresja to choroba osób słabych”, czy „jeśli ktoś pracuje i funkcjonuje społecznie, to na pewno nie jest chory”, wciąż są powszechne, mimo że nie mają potwierdzenia w wiedzy medycznej. 

Poniżej obalamy najczęstsze mity na temat depresji, aby pomóc w lepszym rozumieniu tej choroby i podkreślić, że można i należy ją leczyć z pomocą psychiatry.

7 mitów o depresji

1. Depresja to oznaka słabości charakteru

Jednym z najbardziej krzywdzących przekonań na temat depresji jest utożsamianie jej ze słabą psychiką lub brakiem silnej woli. Bardzo mylące jest przekonanie, że „depresja to choroba osób słabych”. Jak podają źródła medyczne, depresja jest zaburzeniem psychicznym o złożonym podłożu biologicznym, psychologicznym i społecznym, nie zaś cechą charakteru czy osobowości.

Literatura potwierdza, że do jej rozwoju przyczyniają się m.in. predyspozycje genetyczne, funkcjonowanie układu nerwowego, długotrwały stres i czynniki środowiskowe. Choroba ta dotyka osoby w każdym wieku – niezależnie od ich odporności psychicznej, pozycji zawodowej, majątku czy sukcesów życiowych. Postrzeganie depresji jako słabości nie tylko jest niezgodne z faktami, ale też, co gorsza, może oddalać zmagającą się z nią osobę od szukania odpowiedniej pomocy.

2. Chodzę do pracy i mam znajomych, więc na pewno nie choruję na depresję

Wiele osób wyobraża sobie depresję jako całkowite wycofanie się z życia zawodowego i społecznego. Tymczasem osoby zmagające się z depresją często z pozoru funkcjonują normalnie – chodzą do pracy, opiekują się dziećmi, spotykają się ze znajomymi i wywiązują się z codziennych obowiązków.

Nie oznacza to jednak, że nie cierpią. Wręcz przeciwnie – utrzymywanie tej fasady bywa dla nich ogromnym wysiłkiem psychicznym. Ukrywanie trudności przed otoczeniem i codzienne dźwiganie emocjonalnego ciężaru jest bardzo obciążające. Tak zwana wysoko funkcjonująca depresja sprawia, że choroba bywa długo niezauważana przez osobę chorującą i jej otoczenie. Brak widocznych objawów z zewnątrz nie oznacza jednak braku cierpienia ani braku potrzeby leczenia.

3. Depresja to po prostu smutek, który sam minie

Kolejnym, częstym mitem dotyczącym depresji jest przekonanie, że to nie choroba, lecz zwykły smutek, który minie z upływem czasu. Eksperci stanowczo obalają tę „teorię”. Przede wszystkim wyjaśniają, że smutek jest naturalną i przejściową emocją, a depresja to stan chorobowy, utrzymujący się przez dłuższy czas i wpływający na wiele obszarów funkcjonowania – emocjonalnych, poznawczych, a także fizycznych.

Osoba chorująca na depresję może doświadczać nie tylko obniżonego nastroju, ale także chronicznego zmęczenia, problemów ze snem czy poczucia beznadziejności. Są to objawy, które same nie mijają, gdy np. nadejdzie „lepszy dzień”. Postrzeganie depresji jako chwilowego smutku może być zatem bardzo niebezpieczne, gdyż takie podejście bagatelizuje potrzebę leczenia.

4. Depresji nie da się skutecznie leczyć

Innym, często powtarzanym mitem jest przekonanie, że depresji nie da się skutecznie leczyć. Pogląd ten ma swoje źródła w dawnym, ograniczonym rozumieniu chorób psychicznych oraz w wieloletniej stygmatyzacji osób chorujących, co sprzyjało postrzeganiu depresji jako stanu trwałego lub nierozwiązywalnego.

Tymczasem depresja jest jedną z najlepiej poznanych chorób psychicznych. Współczesna medycyna dysponuje wieloma skutecznymi metodami terapii, w tym farmakoterapią, psychoterapią i leczeniem skojarzonym. Badania pokazują, że odpowiednio dobrane leczenie znacząco zwiększa szanse na poprawę samopoczucia, redukcję objawów i powrót do pełniejszego funkcjonowania. Choć proces zdrowienia bywa wymagający i nie zawsze przebiega liniowo, depresja nie stanowi stanu, z którym „trzeba nauczyć się żyć”.

5. Leki przeciwdepresyjne uzależniają

Obawy związane z leczeniem depresji często koncentrują się wokół farmakoterapii. Jednym z najczęstszych przekonań jest to, że leki przeciwdepresyjne prowadzą do uzależnienia. Tymczasem nowoczesne preparaty nie powodują uzależnienia w sensie medycznym – nie wywołują przymusu przyjmowania ani potrzeby zwiększania dawek w celu utrzymania efektu terapeutycznego.

Leki przeciwdepresyjne należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza psychiatry, który dobiera odpowiedni preparat i dawkowanie. Zmiany dawek są naturalnym elementem procesu leczenia i dostosowywania terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta.

6. Trzeba tragedii, by zachorować

Trudne doświadczenia, takie jak utrata bliskiej osoby, rozwód czy przewlekły stres, mogą zwiększać ryzyko depresji, jednak choroba ta rzadko wynika tylko z jednego powodu. U wielu osób rozwija się stopniowo jako efekt współdziałania różnych czynników – biologicznych, psychologicznych i środowiskowych. Depresja może zatem pojawić się także u osób, które, patrząc „z zewnątrz”, prowadzą stabilne i satysfakcjonujące życie. Błędem jest uznawanie, że dotyczy tylko osób po trudnych przeżyciach.

7. Psychiatra to ostateczność, nie pierwszy krok

Wciąż funkcjonuje przekonanie, że pomoc psychiatryczna jest potrzebna dopiero wtedy, gdy sytuacja staje się skrajnie trudna. Ten mit może wyrządzić wiele szkód, ponieważ im wcześniej osoba z depresją otrzyma profesjonalne wsparcie, tym większa jest szansa na skuteczniejsze wyleczenie. Konsultacja z psychiatrą jest świadomą decyzją o zadbaniu o swoje zdrowie. Tak jak w przypadku każdej innej choroby, wczesna diagnoza i leczenie zwiększają szanse na poprawę jakości życia.

Bibliografia:

1. Kagstrom A., Guerrero Z., Alikhan Aliev A., Tomaskova H.,  Winkler P.,Rusch N., Ouali U., „Mental health stigma and its consequences: a systematics coping review of pathways to discrimination and adverse outcomes”, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12593596/
2. Osińska M., Kazberuk A., Celińska-Janowicz K., Zadykowicz R., Rysiak E., „Depresja – choroba cywilizacyjna XXI wieku”, 2017,https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2017/10/Geriatria_2_2017_5.pdf
3. Sapolsky R. M., „Dlaczego zebry nie mają wrzodów?”, Robert M. Sapolsky, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa, 2010.
4. Centrum Dobrej Terapii, oprac. dr n. med. B. Grabski, „Depresja, chandra i naturalny smutek – czym się różnią?”, 2021, https://www.centrumdobrejterapii.pl/materialy/depresja-chandra-i-naturalny-smutek-czym-sie-roznia
5. Harvard Health Publishing, „Whatcauses depression?”, Harvard Health Publishing,https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/what-causes-depression
6. Mayo Clinic Staff, „Depression (major depressive disorder) – Symptoms & causes”,https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/depression/symptoms-causes/syc-20356007
7. NFZ, red. Centrum e-Zdrowia, „Kiedy smutek jest chorobą”, https://pacjent.gov.pl/jak-zyc-z-choroba/kiedy-smutek-jest-choroba
8. NHS, „Depression is not a sign of weakness or something you can ‘snap out of’”, https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/depression-in-adults/overview/
9. NHS „Treatment – Depression in adults”, NHS (National Health Service), 2023,https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/depression-in-adults/treatment/
10. NIMH, „Depression”,https://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression
11. WHO, „Depression”,https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression

‍

‍

‍